Odsłony tożsamości - Brygoła Elwira, Batory Anna, Piotr Oleś

Tożsamość, ,,duchowy problem naszych czasów". Czy jest konieczna we współczesnym świecie$1433 Jest przeszkodą dla adaptacji czy jej koniecznym warunkiem$1434 Stała, jakby wynikało z nazwy, czy jednak zmienna$1435 Spójna, co zdaje się należeć do jej istoty, czy jednak złożona i niejednoznaczna jak światowid$1436 I wreszcie - osobista czy społeczna$1437 Pytania dotyczące tożsamości, te znane od lat i te nowe, wynikłe z interakcji między osobą a kulturą, wciąż inspirują, niepokoją, motywują do badań. Książka ta relacjonuje kolejny etap niekończącej się drogi poznawania tożsamości ulegającej zmianom wraz ze zmianami jakie przechodzi człowiek na poziomie samoświadomości. Jako niepowtarzalne jednostki ludzkie, osoby, posiadamy mniej lub bardziej skrystalizowane poczucie własnej tożsamości. Na ogół przyjmujemy, że jest ona poznawalna, możliwa do opisania i zakomunikowania innym.

Dane introspekcyjne, prezentujące świadomą warstwę posiadanej przez jednostkę wizji siebie, dostarczają informacji tyleż ograniczonych, co fundamentalnych. Jeżeli tożsamość w swej najbardziej podmiotowej formie związana jest z rozwojem intelektu i refleksyjności, to dotykamy jej przede wszystkim na drodze świadomej deklaracji jednostki, chociaż przekaz ten obarczony jest zniekształceniami autoprezentacyjnymi. Jak argumentuje Dan McAdams (2001a), żyjemy według historii, które konstruujemy. To właśnie autorskie, bo refleksyjne i odpowiedzialne podejście do konstruowania własnej tożsamości jest wymogiem życia we współczesnym społeczeństwie. Tożsamość winna być projektem refleksyjnym, co nie oznacza, że takim jest.

Podmiotowość związana z odpowiednim poziomem rozwoju poznawczego, samoświadomością i autorefleksją - stanowią podstawę tożsamości. Idąc w ślad za poznawczymi teoriami złożoności Ja, prezentowana monografia ujmuje tożsamość jako heterogeniczną całość, wielowymiarową i zmienną. Perspektywa ta otwiera nowe możliwości badawcze, gdyż tożsamość ujmowana jako zdecentralizowana i zależna od kontekstu, może być przedmiotem badań również o charakterze eksperymentalnym. Dynamiczność i relacyjność tożsamości rozumieć można jako zależność od wpływów zewnętrznych i sytuacyjną dominację jednych aspektów nad drugimi, lecz niekoniecznie jako konstruowanie tożsamości ad hoc - co typowe dla perspektywy postmodernistycznej.