Progimnazjum, Państwowe Gimnazjum i Liceum Ogólnokształcące im. Józefa Wybickiego w Kościerzynie – do 1939 roku

Progimnazjum, Państwowe Gimnazjum i Liceum Ogólnokształcące im. Józefa Wybickiego w Kościerzynie – do 1939 roku W 2014 roku przypadła 139 rocznica zaistnienia I Liceum Ogólnokształcącego w Kościerzynie, 100-lecie budynku szkoły przy ulicy Strzeleckiej i 80 rocznica nadania szkole imienia Józefa Wybickiego. W tej pracy podjęto próbę prezentacji fragmentów dziejów z tego ponad stuletniego okresu funkcjonowania placówki, od jej powstania do wybuchu II wojny światowej (1875–1939). Ciekawe dzieje gimnazjum i liceum nie zostały dotąd ujęte w naukowej, monograficznej publikacji. Pewne informacje zawiera wydana w 1959 roku przez Klub Pracy Twórczej „Pomerania” 14 stronicowa broszura Alfonsa Wysockiego pt.

„Liceum w sercu Kaszub”. Zgodnie z zastrzeżeniami redakcji nie można jej jednak traktować jako nieomylnego źródła (w nazwiskach nauczycieli i absolwentów zdarzają się pomyłki). Pełniejsze ujęcie problemu jest utrudnione, ponieważ część dokumentów zniszczona została podczas okupacji hitlerowskiej. Podstawę do opracowania tematu stanowiły zatem przede wszystkim materiały źródłowe zagraniczne głównie z Niemiec i znajdujące się w kraju, które można pogrupować w następujący sposób: I. Źródła zagraniczne:

1. w formie mikrofilmu: a) akta Progimnazjum zu Berent 1879–1903 pisane i drukowane znajdujące się w Deutsches Zentralarchiv Merseburg; b) dokumenty drukowane, pisane znajdujące się również w Zentralarchiv Merseburg; 2. korespondencja z absolwentem gimnazjum z USA, śp. Księdzem Franciszkiem Wołoszykiem; II. Źródła krajowe:

1. cząstkowa dokumentacja szkolna znajdująca się w Archiwum Państwowym w Bydgoszczy; 2. materiały dotyczące działalności gimnazjum i liceum znajdujące się w bibliotece PAN w Gdańsku, Pedagogiczna Biblioteka Wojewódzka im. Gdańskiej Macierzy Szkolnej, Muzeum Piśmiennictwa i Muzyki Kaszubsko-Pomorskiej w Wejherowie, Archiwum Seminarium Duchownego w Pelplinie; 3. zbiory aktów prawnych. W pracy autor wykorzystał także:

1. Kalendarze Nauczycielskie z lat międzywojennych zawierające wykazy składu kadry. 2. Księgę Pamiątkową Pomorza z 1930 roku zawierającą dane statystyczne o życiu społeczno-kulturalnym powiatu kościerskiego w pierwszym dziesięcioleciu odrodzonej ojczyzny. W znacznym zakresie wykorzystano dostępną literaturę naukową, której wykaz załączono w bibliografii. Dziejami Państwowego Gimnazjum i Liceum Ogólnokształcącego im. Józefa Wybickiego w Kościerzynie autor zainteresował się już jako uczeń liceum na zajęciach w kółku historycznym, prowadzonym przez nauczyciela historii, śp.

dra Jerzego Knybę. Pierwszymi dokumentami były gazetki i jednodniówki gromadzone przez samych uczniów gimnazjum z okresu międzywojennego. W jednodniówce wydanej nakładem Sióstr Urszulanek w Kościerzynie w 1937 roku czytamy: „Oprócz wiedzy daje szkoła wychowanie, troskliwą opiekę, przygotowuje do późniejszego samodzielnego życia, czuwa nad bezpieczeństwem moralnym. W ogóle szkole chodzi wyłącznie o dobro młodzieży, chce z niej zrobić jednostki wykształcone, o silnych charakterach, dające sobie radę w życiu, pożyteczne i dzielne”.

Słowa te napisane przez rówieśniczki uczniów gimnazjum określają wyjątkowo trafnie charakter szkoły w okresie będącym przedmiotem analizy, ujmują rzeczywistą jej działalność. Szkoła, która stawiała sobie i realizowała tak doniosłe cele i wpływała w istotny sposób na środowisko, nie może być pominięta w historii oświaty i wychowania. Publikacja w pewnym stopniu wypełnia istniejącą lukę. Autor stawia tezę, że funkcjonowanie szkoły w okresie 1920–1939 wpłynęło na kształtowanie się środowiska i podniesienie kultury regionu. Uzasadnienie tezy oparto o bogaty materiał faktograficzny.

Wprowadzenie do publikacji stanowią ogólne wiadomości o Kościerzynie i Ziemi Kościerskiej w jej rozwoju dziejowym, uwzględniające kształtowanie się szkolnictwa na terenie miasta Kościerzyny do wybuchu II wojny światowej. W rozdziale I i II przedmiotem rozważań jest działalność progimnazjum w Kościerzynie w latach 1875–1921. Szczególnym przedmiotem badań w pracy są: 1. reorganizacja Progimnazjum po I wojnie światowej – rozdział trzeci; 2. wybrane problemy dydaktyczne Gimnazjum i Liceum Ogólnokształcącego im.

Józefa Wybickiego w Kościerzynie – plany i programy nauczania oraz metody i formy nauczania – rozdział czwarty; 3. wybrane problemy wychowawcze gimnazjum, w liceum w latach 1920–1939 ze szczególnym uwzględnieniem działalności organizacji uczniowskich – rozdział piąty; 4. sylwetki wyróżniających się nauczycieli i uczniów gimnazjum i liceum oraz plon ich działalności szczególnie w regionie kaszubskim – rozdział szósty. W zakończeniu znalazły się niezbędne uogólnienia, podsumowania i wnioski. W pracy zastosowano metodę analizy dokumentacji źródłowej.

Według W. Zaczyńskiego: „Dokumentem jest każda rzecz mogąca stanowić źródło informacji, na podstawie, której można wydawać uzasadnione sądy o przedmiotach, ludziach i procesach”. W opracowaniu publikacji posłużono się również ankietą. „Ankieta jest metodą zdobywania informacj. . .